1 2 3 aan tafel1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel
Uitgebreide samenvatting van het onderzoek


Inleiding
Tussen november 2002 en februari 2003 voerde de Universiteit Gent een grootschalig onderzoek naar de voeding bij kleuters. De bedoeling van dit onderzoek was het voedingspatroon van kleuters in Vlaanderen in kaart te brengen, deze te toetsen aan de voedingsaanbevelingen voor deze leeftijdsgroep en de belangrijkste knelpunten te identificeren. Extra aandacht ging ook naar de dagelijkse calciuminname van de kleuters.

Terug naar boven


Studiepopulatie
In totaal werden de gegevens van 1819 kleuters via 50 scholen uit de verschillende onderwijsnetten en verspreid over gans Vlaanderen verwerkt. Bij toeval werden exact evenveel meisjes als jongens bevraagd. Van de bevraagde kleuters zat 33,4% in de 3de kleuterklas, 32,5% in de 2de kleuterklas en 34,1% in de 1ste kleuterklas. De meeste kleuters (97,8%) hadden een Belgische nationaliteit en groeiden op in een twee-oudergezin (92,9%). De steekproef was representatief voor de kleuters in Vlaanderen.

Terug naar boven


Methode
Als meetinstrument werd gekozen voor de combinatie van een schriftelijke semi-kwantitatieve voedselfrequentievragenglijst (FFQ), inclusief een calciumvragenlijst, en een driedaagse record (eetdagboekje). Beide moesten door de ouders van de kleuters worden ingevuld. Met een algemene vragenlijst werd gepeild naar enkele karakteristieken van enerzijds het kind (bv. socio-demografische karakteristieken, fysieke activitveit) en anderzijds het gezin waarin het kind opgroeit (bv. gezinssituatie, attitude van de ouders). Om een idee te krijgen van het voedingsbeleid binnen de bevraagde scholen, werd ook een specifieke vragenlijst voor de scholen ontwikkeld.

Terug naar boven


Resultaten


1. Het algemene voedingspatroon
Algemeen wordt aanbevolen om drie maaltijden per dag te gebruiken met twee tot drie kleine tussenmaaltijden. Er wordt ook telkens nadruk gelegd op het belang van een goed ontbijt.
  • de grote meerderheid van de kleuters (80,6%) neemt elke dag een ontbijt
  • 19,4% van de kleuters neemt niet dagelijks een ontbijt
  • 4,9% neemt hoogstens 1 keer per week een ontbijt
  • 3,1% neemt nooit een ontbijt
  • meisjes slaan vaker een ontbijt over dan jongens (respectievelijk 77,7% en 83,5%)
  • 4% van de kleuters nuttigt niet dagelijks een middagmaal
  • 4,5% van de kleuters nuttigt niet dagelijks een avondmaal
Terug naar boven

2. Dranken
Water is onmisbaar voor ons lichaam en vormt dan ook een essentieel bestanddeel van een gezonde voeding. Kinderen worden in normale fysiologische omstandigheden aangeraden om minstens 1 tot 1,5 liter per dag te drinken, bij voorkeur water.
  • 93 % van de kleuters drinkt hoogstens 1,5 liter vocht per dag, waarvan 54,9% hoogstens 1 liter en 4,5% hoogstens een halve liter.
water
  • kleuters drinken gemiddeld slechts 215,89 ml (SD 168,99) water per dag
  • slechts 3,8% van de kleuters drinkt meer dan 500 ml water per dag

Vocht wordt ook uit andere dranken gehaald zoals uit koffie, thee, fruitsap, frisdranken, soep en melkdranken (zie verder).

koffie / thee
  • kleuters drinken gemiddeld 37,45 ml (SD 78,90) thee of koffie per dag
  • het grootste deel van de kinderen drinkt echter nooit thee of koffie (74,6 %)
suikerrijke dranken (fruitsap / frisdranken)
  • 51,5% van de kleuters drinkt meer dan 200 ml suikerrijke dranken (inclusief fruitsap) per dag
  • 15,5% drinkt meer dan 500 ml suikerrijke dranken per dag
  • kleuters drinken gemiddeld 161,30 ml (SD 150,53) fruitsap per dag
    (Hoewel fruitsap een geliefkoosde drank is van veel kleuters, raadt de "American Academy of Pediatrics" aan om kinderen van 1 tot 6 jaar niet meer dan ongeveer 170 ml fruitsap te geven omdat fruitsap relatief veel enkelvoudige suikers aanbrengt.)
  • 18,4% van de kleuters drinkt dagelijks frisdranken
  • slechts 25% van de kleuters gebruikt nooit frisdranken
  • kleuters drinken gemiddeld 89,43 ml (SD 131,38) frisdrank per dag
  • jongens nemen meer frisdranken dan meisjes (respectievelijk 97,86 ml en 80,86 ml).
    (Frisdranken leveren voornamelijk energie en geen voedingsvezels, mineralen of vitaminen, zij dragen niet bij tot een gezonde voeding en worden daarom zoveel mogelijk afgeraden.)
  • 65,8% van de kleuters gebruikt nooit light-frisdranken
  • kleuters drinken gemiddeld 56,44 ml (SD 101,66) light-frisdrank per dag
    (In light-frisdranken is suiker vervangen door zoetstoffen. Dergelijke zoetstoffen en de producten waarin zij zijn verwerkt mogen slechts in zeer beperkte mate door kleuters worden gebruikt)
soep
  • kleuters drinken gemiddeld 125,17 ml (SD 106,12) soep per dag
Terug naar boven

3. Brood, graanproducten en aardappelen
Graanproducten en aardappelen leveren meervoudige koolhydraten, plantaardige eiwitten, voedingsvezels, vitaminen en mineralen. Aardappelen leveren daarnaast ook vitamine C. Graanproducten en aardappelen vormen onze basisvoeding. Volkoren graanproducten hebben de voorkeur.
brood
Kleuters worden aanbevolen 3 tot 5 sneden brood (90 tot 150 g) per dag te eten.
  • kleuters eten gemiddeld 66,34g (SD 34,68) brood per dag
  • 57,6% van de kleuters eet slechts gemiddeld 2 à 3 sneden brood per dag
  • 37,8% van de kleuters eet voornamelijk wit brood
  • 23,5% van de kleuters eet nooit ontbijtgranen, de overigen nemen het slechts af en toe
  • kleuters eten gemiddeld 9,65g (SD 10,89) ontbijtgranen per dag
    (wanneer we de conversiefactor van 20 g ontbijtgranen ≈ 1 snede brood gebruiken, dan stellen we vast dat de gemiddelde portie ontbijtgranen overeenkomt met ongeveer een halve snede brood)
aardappelen en vervangproducten zoals rijst en deegwaren
Kleuters worden aanbevolen 1 tot 4 stuks aardappelen (50-200g) per dag te eten.
  • 77,5% van de kleuters voldoet aan deze aanbeveling
  • 20,8% van de kleuters eet meer dan 200g van deze productgroep
  • kleuters eten gemiddeld 147,70g (SD 68,05) aardappelen of vervangproducten (bv. rijst of deegwaren) per dag
  • jongens eten gemiddeld meer van deze productgroep dan meisjes (respectievelijk 152,44g (SD 66,65) en 142,58g (SD 67,73) per dag)
Terug naar boven

4. Groenten
Groenten bieden complexe en enkelvoudige koolhydraten, voedingsvezels, vitaminen en mineralen. Er wordt aanbevolen om kinderen zoveel mogelijk groenten te geven (100-150 g per dag), zelfs als tussendoortje.
  • 72,2% van de kleuters eet niet dagelijks groenten
  • 65,7% van de kleuters voldoet niet aan de minimum aanbeveling van 100g groenten per dag
  • 15,9% van de kleuters eet maximaal 100 g groenten per dag
  • kleuters eten gemiddeld 77,88g (SD 46,72) groenten per dag
  • jongens eten gemiddeld meer groenten dan meisjes (respectievelijk gemiddeld 82,04g (SD 48,10) en 73,89g (SD 45,04) per dag)
Terug naar boven

5. Fruit
Fruit staat net als groenten garant voor koolhydraten, voedingsvezels, vitaminen en mineralen. Omdat groenten en fruit niet exact dezelfde voedingsstoffen bevatten, kunnen ze elkaar niet vervangen. Er moeten dus dagelijks zowel groenten als fruit worden gegeten. Afwisseling binnen elke groep is eveneens belangrijk. Kleuters worden aanbevolen 1 tot 2 stukken fruit (100 tot 200g) per dag te gebruiken.
  • 56,9% van de kleuters eet niet dagelijks een stuk fruit
  • 4,2% eet minder dan 1 maal per week fruit
  • 41,4% van de kleuters eet hoogstens 100g fruit per dag waarvan 17% minder dan 50g per dag
  • kleuters eten gemiddeld 113,13g (SD 64,92) fruit per dag
Terug naar boven

6. Melk en melkproducten
Melkproducten leveren een deel vocht maar worden omwille van hun belang in de aanbreng van calcium, vitaminen B (vooral vitamine B2) en eiwitten in een aparte groep ondergebracht. Kleuters worden aanbevolen om dagelijks 4 bekertjes ( 500 ml) melk te drinken. Een glas melk mag worden vervangen door een potje yoghurt of plattekaas.
  • 58,8% van de kleuters haalt de aanbeveling van 500 ml melk of melkproducten per dag niet
  • kleuters gebruiken gemiddeld 378,60 ml (SD 240,09) melk of melkproduct per dag
  • 68,6% van de kleuters jonger dan 5 jaar nemen meestal melkproducten met een verlaagd vetgehalte wat in strijd is met de aanbeveling
  • 26,6% van de kleuters ouder dan 5 jaar geven de voorkeur aan volle melk
    (Voor kinderen tot 3 à 4 jaar wordt volle melk aangeraden; daarna krijgt halfvolle melk de voorkeur.)
kaas
  • Kleuters worden aanbevolen om dagelijks 10 tot 20g kaas te eten.
  • 19,6% van de kleuters beantwoordt aan de aanbeveling voor kaas
  • 8,9% eet meer dan 20g kaas per dag
    (het betreft hier vaste kazen en smeerkazen, plattekaas wordt bij yoghurt en melkproducten gerekend)
  • 71,4% eet minder dan 10g kaas per dag
  • kleuters eten gemiddeld 8,11g (SD 8,67) kaas per dag
sojadranken
  • 87% van de kleuters neemt nooit sojadranken
  • 5,1% neemt dagelijks sojadranken
  • 4,1% van de sojadrankgebruikers neemt deze producten niet wekelijks
melkdessertjes

Hoewel melkdessertjes (bv. ijs, tiramisu) ook wel eens een glas melk kunnen vervangen, mogen zij slechts met mate worden gebruikt omwille van hun hoge energie-aanbreng (zie restgroep).
  • 23,6% van de kleuters neemt nooit melkdesserts
  • 53,2% gebruikt minder dan 50g melkdessert per dag
  • 18,3% gebruikt 50 tot 100g melkdesserts per dag
Terug naar boven

7. Vlees, vis en vervangproducten
Vlees, vis en vleesvervangende producten (bv. tofu, quorn) zijn een bron van eiwitten en mineralen, zoals ijzer. Vlees brengt naargelang de soort ook meer of minder vet en cholesterol aan. Er wordt aanbevolen kleuters niet meer dan 50 tot 75g (gaar) vlees te geven.
  • 41,4% van de kleuters eet dagelijks meer vleesproducten dan de bovengrens van de aanbeveling (meer dan 75g per dag)
  • kleuters eten gemiddeld 72,04g (SD 28,54) vleesproducten per dag
  • jongens eten gemiddeld meer vleesproducten dan meisjes (respectievelijk 75,01g (SD 29,57) en 68,84g (SD 26,74) per dag)
vleesvervangers
  • 86,1% van de kleuters eet nooit vleesvervangende producten
  • van de gebruikers van vleesvervangende producten eet 6,6% minder dan 1 maal per week van deze producten, 3,2% gebruikt ze meer dan 1 maal per week
vis
Het vetgehalte van halfvette en vette vis is doorgaans lager en de vetzuursamenstelling gunstiger in vergelijking met de meeste vleessoorten. Een tot twee porties vis per week (50 tot 150g/week of 7,1 tot 21,4g/dag) stimuleert ook de voorziening van vitamine D bij kleuters.
  • 20,3 % van de kleuters eet nooit vis
  • 60,5 % eet niet wekelijks een portie vis
  • kleuters eten gemiddeld 7,06g (SD 7,80) vis per dag
Terug naar boven

8. Restgroep
Tot de restgroep behoren koekjes, zoetigheden, snoep, alcoholische en suikerrijke dranken, mayonaise enz. Zij leveren doorgaans vooral energie (vet en/of suiker) en weinig of geen voedingsstoffen zoals vitaminen en mineralen. Hoewel deze voedingsmiddelen niet essentieel zijn, kunnen we ze toch niet wegdenken uit onze voedingscultuur en -gewoonten. Deze producten zijn door de meeste kinderen enorm gegeerd.

snoep en zoete melkdessertjes
  • 70,3% van de kleuters snoept dagelijks
  • kleuters eten gemiddeld 43,07g (SD 25,81) snoep per dag
  • kleuters eten gemiddeld 11,84g (SD 17,29) zoete melkdesserts per dag
    (bv. ijs, chocolademousse, tiramissu; zij behoren tot de restgroep omwille van hun hoge energie-aanbreng; hierbij dient rekening ook te worden gehouden met de mogelijke seizoenvariatie: de vragenlijsten zijn afgenomen in de winterperiode)
zoet beleg
  • kleuters nemen gemiddeld 15,24g (SD 13,18) zoet beleg per dag, wat ongeveer overeenkomt met een portie voor 1 snede brood.
Terug naar boven

9. De dagelijkse calciuminname
De gemiddelde calciumaanbeveling voor kleuters bedraagt voor zowel jongens als meisjes 800 mg per dag.
  • De dagelijkse gemiddelde calciuminname van alle kleuters ligt dicht bij de aanbeveling.
    Er moet echter worden opgemerkt dat de benedengrens zeer laag is (132,33mg). Dit wijst erop dat sommige kinderen een bijzonder lage dagelijkse calciuminname hebben. De resultaten voor jongens en meisjes zijn niet significant verschillend.
  • 48,1% van de kleuters neemt gemiddeld minder dan 750mg calcium per dag in
  • 38,9% van de kleuters neemt gemiddeld meer dan 850mg calcium per dag in
de voornaamste calciumbronnen voor kleuters zijn:
  • ongezoete melk (20,9%)
  • gezoete melk (20,5%)
  • vaste kaas (4,7%)
  • bereide groenten (4,4%)
  • plattekaas (3,9%)
  • melkdesserts (3,8%)
  • gesuikerde yoghurt (3,6%)
  • ontbijtgranen (3,3%)
  • fruitsap (inclusief eventueel calciumverrijkte soorten) (3%)
  • water (inclusief eventueel calciumverrijkte soorten) (2,9%)
Terug naar boven

Algemeen besluit
  • Kleuters drinken te weinig water en te vaak frisdranken,
  • gebruiken te weinig volkorenbrood,
  • eten te weinig groenten en fruit,
  • nemen te weinig melk en melkproducten,
  • eten te weinig vis,
  • snoepen te veel.
De bezorgdheid omtrent het voedingspatroon van de kleuters in Vlaanderen is gegrond.

Er is dan ook nood aan aangepaste voedingscampagnes en voedingsvoorlichtingsprogramma's die zich richten tot de verschillende betrokken partijen, namelijk de kleuters zelf, hun ouders en scholen.

1 2 3 aan tafel

Terug naar boven
1 2 3 aan tafel
1 2 3 aan tafel 1 2 3 aan tafel 1 2 3 aan tafel
1 2 3  aan tafel